HERBAL GARDEN

कांचनार श्वेत

Classification

Synoyms

कांचनार श्वेत
कोविदार
युग्मपत्र

Habit

छोटा पर्णपाती वृक्ष या झाड़ी

Habitat

भारत के मैदानी तथा शुष्क क्षेत्रों में विशेष रूप से जंगलों, खेतों की सीमाओं तथा सड़क किनारे पाया जाता है।

Morphology

  • तना: पतली शाखाएँ, भूरे रंग की छाल
  • पत्तियाँ: युग्मपत्र (Camel foot-shaped), लघु व साधारण
  • फूल: सफेद या हल्के पीले रंग के छोटे पुष्प गुच्छों में
  • फल: चपटी फलियाँ जिनमें 10-15 बीज होते हैं

Chemical Composition

Flavonoids
Tannins
Steroids
Glycosides
β-sitosterol
Gallic acid
Saponins
Polyphenols

Guna-Karma

Rasa- कषाय, तिक्त
Guna- लघु, रुक्ष
Virya- शीत
Vipaka- कटु
Karma- गुल्मघ्न, रक्तशोधक, शोथहर, व्रणरोपण, स्तम्भक (Astringent), कफहर
Doshakarma- कफ-पित्त शामक

Medicinal uses

ग्रंथि व गुल्म (glandular swelling, abdominal tumors)
व्रण (wound healing)
रक्तपित्त
प्रमेह
स्त्री रोग – योनिशोथ, रजःकृच्छ्र
व्रणशोधन व रोपण
आमवात व पाचन संबंधी विकारों में सहायक

Useful Part

छाल
कलिकाएँ
पत्तियाँ
फूल

Doses

छाल क्वाथ: 30–50 ml
कलिका चूर्ण: 3–6 gm
पत्तियों का पेस्ट: बाह्य प्रयोग

Important Formulation

कांचनार गुग्गुलु
व्रणशोधन क्वाथ
स्त्रीरोग नाशक योगों में प्रयोग

Shloka

कांचनारस्तु कषायस्तु तिक्तः शीतो लघुः स्थिरः |
व्रणशोधनरोपणः कफपित्तास्रनाशनः ||
गुल्मग्रन्थ्यर्बुदस्त्रीणां दोषानां शमनाय च ||

Hindi Name​

श्वेत कांचनार, कचनार

English Name

PWhite Orchid Tree

Botanical Name

Bauhinia racemosa

Family

Fabaceae (Caesalpiniaceae)