HERBAL GARDEN

Pista

Classification

Synoyms

पिष्टपि, हस्तपिष्टा, कश्यपफल

Habit

मध्यम आकार का वृक्ष, 3–7 मीटर ऊँचा, पर्णपाती

Habitat

सूखे, शुष्क और उपोष्णकटिबंधीय क्षेत्र; मध्य एशिया, ईरान, अफगानिस्तान, पाकिस्तान और भारत के कुछ हिस्से

Morphology

  • पत्तियाँ: pinnate, 10–20 सेंटीमीटर लंबी, कई छोटे पत्तों वाली
  • फूल: लघु, पीले-हरे, नर और मादा फूल अलग-अलग
  • फल: ड्रुप प्रकार, खोल के भीतर नारंगी-हरे बीज
  • तना: कठोर, भूरे रंग का

Chemical Composition

फलों में प्रोटीन, मोनोसैचुरेटेड फैटी एसिड, विटामिन-E, पोटेशियम, मैग्नीशियम, एंटीऑक्सीडेंट्स, फाइबर, मिनरल्स

Guna-Karma

Rasa- मधुर, कषाय
Guna- स्निग्ध, हल्का
Virya- शीत
Vipaka- मधुर
Karma- मस्तिष्क व स्नायु को शक्ति देने वाला, हृदय स्वास्थ्य में सहायक, तृप्तिवर्धक
Doshakarma- वात और पित्त को नियंत्रित करता है; कफ को संतुलित

Medicinal uses

मस्तिष्क और याददाश्त के लिए लाभकारी
हृदय स्वास्थ्य और कोलेस्ट्रॉल नियंत्रण में सहायक
त्वचा और बालों के लिए पोषण
थकान और कमजोरी में सहायक
आयुर्वेद में तृप्ति व शक्ति वृद्धि के लिए फल का सेवन

Useful Part

फल (बीज), तेल

Doses

फल: 5–10 बीज प्रतिदिन
पाउडर / चूर्ण: 2–5 ग्राम
तेल: 5–10 ml (स्नायु व त्वचा हेतु)

Important Formulation

पिस्ता पाउडर (बाल और त्वचा पोषण)
पिस्ता तेल (स्नायुबल, त्वचा उपचार)
मिश्रित पोषणकारी खांडु / लड्डू

Shloka

“मधुरं स्निग्धं शीतलं हृदयबलवर्धकं च।
पिष्टफलं तृप्तिवर्धकं शरीरसुखप्रदम्॥”

Hindi Name​

पिस्ता

English Name

Pistachio

Botanical Name

Pistacia vera L.

Family

Anacardiaceae