HERBAL GARDEN
धमासा
Classification
चरक- तृष्णानिग्रहण, अर्शोष्न, कासहर, हिक्कानिग्रहण
सुश्रुत-
भावप्रकाश-
Synoyms
दुरालभा - दुःखेन लभ्यते दूरवर्तित्वात्, कंटकित्वाच्च (कठिनाई से प्राप्त होने से)
गान्धारी - गन्धारदेशे बाहुल्येनोपलब्धा (गन्धार देश में बहुलता से उपलब्ध होने के कारण)
उष्ट्रभक्ष्या- उष्ट्रः भक्ष्यते (मुख्यतया ऊँटों द्वारा सेवित किये जाने से)
Habit
इसका अनेक शाखाओं वाला कण्टकित क्षुप 1 मी. (1-3 fit) तक ऊँचा होता है।
Habitat
यह अरब, अफगानिस्तान, खुरासान में तथा भारत में मुख्यत उत्तर-पश्चिमी भारत, पंजाब, गंगा के ऊपन भागों, मध्य प्रदेश, राजस्थान, कोंकण एवं पश्चिमी प्रायद्वीप में पाया जाता है।
Morphology
- Stem/Bark - Spiny sterm
- Leaves- पत्र रेखाकार या दीर्घ वृत्ताकार व होते हैं। प्रत्येक पत्ते के पास दो नुकीले काँटे निकले हुए होते हैं जोकि पत्रकों से लम्बे होते हैं।
- Flowers- पुष्प रक्तवर्ण गुलाबी वर्ण के होते हैं।
- Fruits (फल) - फल पांच खण्ड वाला तथा शीर्ष पर एक कण्टकयुक्त व रोमश होते हैं
- Seeds- भूरे रंग का और चिकना।
Chemical Composition
वायवीय भागों में triterpenoid saponins (sapogenin, nahagenin, oleanolic acid), diterpenes, fagonone, flavonoids.
Guna-Karma
Rasa-कषाय, तिक्त, मधुर, कटु
Guna- लघु, स्निग्ध
Virya- उष्ण
Vipaka- मधुर
Karma-
Doshakarma- वातपित्त शामक
Medicinal uses
दाह , ज्वर , कंडू , व्रण , अपची , ग्रहणी , रक्तपित्त , वातरक्त
Useful Part
पञ्चांग
Doses
5 10 आ. (हिम के रूप में प्रयुक्त)
फाण्ट 40 80 मि. ली.
Important Formulation
दुरालभादि क्वाव
दुरालभादि कषाय
पुनर्नवासव
उशीरासव
Hindi Name
धमासा, हिंगुआ, धमहर
English Name
Khorasan thorn
Botanical Name
Fagonia cretica Linn.
Family
Zygophyllaceae
