HERBAL GARDEN

धमासा

Classification

चरक- तृष्णानिग्रहण, अर्शोष्न, कासहर, हिक्कानिग्रहण
सुश्रुत-
भावप्रकाश-

Synoyms

दुरालभा - दुःखेन लभ्यते दूरवर्तित्वात्, कंटकित्वाच्च (कठिनाई से प्राप्त होने से)
गान्धारी - गन्धारदेशे बाहुल्येनोपलब्धा (गन्धार देश में बहुलता से उपलब्ध होने के कारण)
उष्ट्रभक्ष्या- उष्ट्रः भक्ष्यते (मुख्यतया ऊँटों द्वारा सेवित किये जाने से)

Habit

इसका अनेक शाखाओं वाला कण्टकित क्षुप 1 मी. (1-3 fit) तक ऊँचा होता है।

Habitat

यह अरब, अफगानिस्तान, खुरासान में तथा भारत में मुख्यत उत्तर-पश्चिमी भारत, पंजाब, गंगा के ऊपन भागों, मध्य प्रदेश, राजस्थान, कोंकण एवं पश्चिमी प्रायद्वीप में पाया जाता है।

Morphology

  • Stem/Bark - Spiny sterm
  • Leaves- पत्र रेखाकार या दीर्घ वृत्ताकार व होते हैं। प्रत्येक पत्ते के पास दो नुकीले काँटे निकले हुए होते हैं जोकि पत्रकों से लम्बे होते हैं।
  • Flowers- पुष्प रक्तवर्ण गुलाबी वर्ण के होते हैं।
  • Fruits (फल) - फल पांच खण्ड वाला तथा शीर्ष पर एक कण्टकयुक्त व रोमश होते हैं
  • Seeds- भूरे रंग का और चिकना।

Chemical Composition

वायवीय भागों में triterpenoid saponins (sapogenin, nahagenin, oleanolic acid), diterpenes, fagonone, flavonoids.

Guna-Karma

Rasa-कषाय, तिक्त, मधुर, कटु
Guna- लघु, स्निग्ध
Virya- उष्ण
Vipaka- मधुर
Karma-
Doshakarma- वातपित्त शामक

Medicinal uses

दाह , ज्वर , कंडू , व्रण , अपची , ग्रहणी , रक्तपित्त , वातरक्त

Useful Part

पञ्चांग

Doses

5 10 आ. (हिम के रूप में प्रयुक्त)
फाण्ट 40 80 मि. ली.

Important Formulation

दुरालभादि क्वाव
दुरालभादि कषाय
पुनर्नवासव
उशीरासव

Hindi Name​

धमासा, हिंगुआ, धमहर

English Name

Khorasan thorn

Botanical Name

Fagonia cretica Linn.

Family

Zygophyllaceae