HERBAL GARDEN

इंगुदी

Classification

Synoyms

इंगुद
हिङ्गोट
शिग्रुबीज
कण्टकफल
वातहरवृक्ष

Habit

मध्यम आकार का, काँटेदार, पर्णपाती वृक्ष

Habitat

शुष्क एवं अर्ध-शुष्क क्षेत्र; भारत (राजस्थान, गुजरात, मध्य प्रदेश), अफ्रीका, मध्य पूर्व, पाकिस्तान में पाया जाता है।

Morphology

  • ऊँचाई – 6–10 मीटर
  • तना – खुरदुरा, ग्रे-भूरा रंग का, काँटेदार
  • पत्तियाँ – संयुक्त, दो पत्रक वाली, अंडाकार
  • फूल – छोटे, पीले-हरे, गुच्छेदार
  • फल – अंडाकार, पीले रंग के, कठोर गूदे वाले, अंदर कठोर बीज
  • बीज – कठोर खोल में बंद, भीतर गिरी तेलयुक्त

Chemical Composition

सैपोनिन्स (Balanitoside, Diosgenin)
फिक्स्ड ऑयल (बीजों में)
प्रोटीन
शर्करा
फ्लेवोनॉइड्स
एल्कलॉइड्स
टैनिन

Guna-Karma

Rasa- तिक्त, कटु, कषाय
Guna- लघु, तीक्ष्ण
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma- कृमिनाशक, कुष्ठहर, व्रणशोधक, शोथहर, वेदनाहर, वातहर
Doshakarma- कफ-वातशामक, पित्तवर्धक

Medicinal uses

व्रण व फोड़े-फुंसी में
त्वचा रोगों (कुष्ठ, खुजली) में
कृमि रोग में
जोड़ों के दर्द व वात विकारों में
बाल झड़ने में तेल के रूप में
शोथ एवं सूजन में

Useful Part

बीज, बीज का तेल, फल का गूदा

Doses

बीज चूर्ण: 3–5 ग्राम
तेल: आवश्यकता अनुसार बाह्य प्रयोग
फल गूदा: 5–10 ग्राम

Important Formulation

इंगुदी तेल
इंगुदी फल चूर्ण
व्रणरोपण लेप

Shloka

इंगुदी तिक्तकटुका कुष्ठशोथविनाशिनी।
कृमिघ्नी व्रणशोधिन्या वातकफहरप्रदा॥
इंगुदी तिक्तकषाया लघुस्निग्धोष्णवीर्यिणी ।
कुष्ठव्रणकृमिनुत्ता वर्ण्या दोषविनाशिनी ॥
भावप्रकाश निघण्टु – तैल वर्ग

Hindi Name​

इंगुदी, हिंगोट, हिंगोटी

English Name

Desert Date, Soapberry Tree

Botanical Name

Balanites aegyptiaca (L.) Delile

Family

Zygophyllaceae