HERBAL GARDEN

किराततिक्त

Classification

Synoyms

भूनिम्ब – निक्तरसात्मक
रामसेनक - हिमालय प्रदेश में अधिक उत्पत्ति ।

Habit

झुप up to 1-2 ft high

Habitat

हिमालय प्रदेश में ऊँचाई पर पाया जाने वाला पौधा है।

Morphology

  • चिरायता ऊँचाई पर पाया जाने वाला पौधा है।
  • इसके क्षुप 2 से 4 फुट ऊँचे एक-वर्षायु या द्विवर्षायु होते हैं।
  • इसकी पत्तियाँ और छाल बहुत कडवी होती हैं

Chemical Composition

Gentianine, Mangiferin

Guna-Karma

Rasa- तिक्त
Guna- लघु, रूक्ष
Virya- उष्ण
Vipaka- कटु
Karma-ज्वरघ्न, स्तन्यशोधन
Doshakarma-कफ वात शामक

Medicinal uses

सन्निपातज ज्वर,
रक्तपित्त,
अर्श,
श्वास,
कुष्ठ,
व्रण

Useful Part

पंचांग

Doses

चूर्ण (1-3 gm)
क्वाथ -40-80ml

Important Formulation

सुदर्शन चूर्ण
किरातादि क्वाथ
महासुदर्शन चूर्ण

Shloka

किराततिक्तं तीक्ष्णोष्णं तीव्रगन्धं कषायकम्।
तिक्तं दीपनमत्यर्थं ज्वरकृमिविनाशनम्॥ (भावप्रकाश निघण्टु – हरितक्यादिवर्ग)

Hindi Name​

चिरायता

English Name

Chiretta

Botanical Name

Swertia chirayita

Family

Gentianaceae